کار داوطلبانه الزاما فعالیت بزرگ و سازمانیافته نیست؛ بلکه میتواند همان اتفاق ساده و روزمرهای باشد که در طول روز بارها و بارها با آن برخورد میکنیم. ما در طول روز کارهایی را به شکل داوطلبانه انجام میدهیم که حتی به داوطلبانه بودن آن فکر هم نمیکنیم و چه بسا فعالیتهای داوطلبانه بسیاری وجود داشته باشد که ما از وجود آنها بیاطلاع هستیم. شاید اگر کمی بیشتر نسبت به انواع این فعالیتها شناخت پیدا میکردیم میتوانستیم خدمات بیشتری به جامعه خود ارائه کنیم.
شناخت انواع کارهای داوطلبانه چه اهمیتی دارد ؟
بسیاری از افراد تصور میکنند کار داوطلبانه فقط شامل امور خدماتی حضوری و بعضا یدی است. به بیان دیگر اگر آنها فرصت یا توان انجام این دست از فعالیتها را نداشته باشند؛ هرگز به سمت کار داوطلبانه نمیروند. اما در واقع، داوطلبی آنقدر متنوع است که مدلهای مناسب آن برای هر سبک زندگی و هر نوع مهارتی طراحی شدهاند. شناخت این مدلها کمک میکند که انتخاب آگاهانهای داشته باشیم، از تجربهی داوطلبی لذت ببریم و تأثیر ماندگارتری بگذاریم. اگر هنوز با مفهوم و ریشههای داوطلبی آشنا نیستید، پیشنهاد میشود ابتدا به مقالات تعریف کار داوطلبانه و تاریخچه داوطلبی نگاهی بیندازید و سپس به سراغ این مطلب بیایید.
کارهای داوطلبانه چگونه دستهبندی میشوند؟
متخصصان حوزهی مشارکت اجتماعی و سازمانهایی مانند UN Volunteers (UNV)، Idealist و Points of Light کار داوطلبی را بر اساس نحوه مشارکت، مهارتهای مورد نیاز و شکل سازماندهی در چند دستهی اصلی تقسیمبندی میکنند.
نحوه مشارکت
۱. داوطلب فردی
این مدل سادهترین و صمیمیترین نوع داوطلبی است. شما بهعنوان یک فرد مستقل، زمان و انرژی خود را در یک فعالیت صرف میکنید؛ این نوع از داوطلبی خودخواسته و بدون شکلگیری حرکتی جمعی است. همراهی سالمندان ، تدریس به یک کودک نیازمند یا کمک به آمادهسازی بستههای حمایتی در یک موسسه خیریه مثالهایی از یک داوطلبی فردی هستند.
۲. داوطلب گروهی
داوطلبی گروهی وقتی شکل میگیرد که افراد چند نفره یا چند ده نفره برای یک هدف مشترک جمع میشوند؛ مثل پاکسازی یک ساحل، کاشت درخت در پارک یا جمعآوری کمکهای مردمی برای مناطق آسیبدیده. این مدل نه تنها اثرگذاری بیشتری ایجاد کرده، بلکه حس تعلق و انگیزه را نیز تقویت میکند.
۳. داوطلب مهارتی یا تخصصی
در این مدل شما مهارت حرفهای خود را بهصورت داوطلبانه در اختیار دیگران قرار میدهید. مثلاً یک برنامهنویس برای یک سازمان مردمنهاد وبسایت طراحی میکند، یک حقوقدان مشاوره رایگان میدهد، یا یک روانشناس جلسات حمایتی برگزار میکند. گزارشهای بینالمللی (از جمله Goodera) نشان میدهند که این نوع داوطلبی بیشترین تأثیر را در حل مشکلات پیچیده دارد. امروزه شاید بهترین و جذابترین شیوه داوطلبی همین شیوه باشد. زیرا هم موجب حل مشکلات گسترده جامعه شده و هم احساس خوشایندی به داوطلبین دست پیدا میکند.
۴. داوطلب خدماتی (حضوری)
این مدل همان شکل سنتی داوطلبی است که بسیاری از ما میشناسیم: حضور در محل و ارائهی خدماتی مانند توزیع غذا، کمک در برگزاری مراسم، امدادرسانی در مراکز درمانی یا کمک به تعمیرات و ساختوساز. این مدل همچنان ستون اصلی بسیاری از فعالیتهای خیریه و امدادی است. مراسمها و مناسبتهای خاص، بحرانها و حوادث معمولا بستری جدی برای این نوع از داوطلبی هستند.
5.داوطلب مجازی
با گسترش فناوری، امکان داوطلبی از راه دور بیشتر شده است. فعالیتهایی مثل ترجمه، تولید محتوا، طراحی گرافیک، آموزش آنلاین یا حتی مشاوره میتواند بهصورت غیرحضوری انجام شود. پلتفرمهایی مثل UNV Online Volunteering و Idealist Remote نمونههای بینالمللی این مدل هستند.
۶. داوطلب سازمانی (مسئولیت اجتماعی شرکتها)
این نوع داوطلبی در بستر شرکتها و سازمانهای اقتصادی انجام میشود؛ به این صورت که کارکنان یک شرکت در قالب برنامههای مسئولیت اجتماعی (CSR) در فعالیتهای داوطلبانه شرکت میکنند. این برنامهها باعث میشود هم برند سازمان ارتقاء یابد و هم حس تعلق کارمندان افزایش پیدا کند.
مدلهای زمانی داوطلبی
علاوه بر شکل مشارکت، «زمان» نیز یکی از معیارهای مهم در انتخاب نوع داوطلبی است. سه مدل رایج کار داوطلبی بر اساس مدلهای زمانی عبارتند از:
کوتاهمدت: شرکت در یک رویداد چند ساعته یا یکروزه (مثل پاکسازی یک پارک).
پروژهای: فعالیتهایی که در چند هفته یا چند ماه تکمیل میشوند، مثل طراحی وبسایت یک سازمان یا مشارکت در ساخت یک مدرسه.
بلندمدت: فعالیتهای مستمر برای چند ماه یا حتی چند سال، مانند مربیگری تحصیلی یک دانشآموز یا همراهی طولانیمدت با خانوادهای آسیبپذیر
چگونه نوع مناسب داوطلبی را انتخاب کنیم؟
در پایان، برای انتخاب بهترین مدل داوطلبی سه پرسش از خودتان بپرسید:
- چقدر زمان دارم؟ اگر مشغله زیادی دارید، داوطلبی کوتاهمدت یا مجازی مناسبتر است؛ اما اگر زمان کافی برای انجام امور داوطلبی را دارا هستید، پروژههای بلندمدت تجربهی عمیقتری را ارائه میدهد.
- چه مهارتی میتوانم ارائه کنم؟ اگر مهارت خاصی دارید، داوطلبی تخصصی شما را به افراد یا سازمانهایی میرساند که دقیقاً به آن مهارت نیاز دارند.
- چه نوع تجربهای را میخواهم؟ آیا میخواهید مستقیم با جامعهی هدف در ارتباط باشید (خدماتی) یا ترجیح میدهید در خانه و بهصورت مجازی مشارکت کنید؟ آیا از کار گروهی لذت میبرید یا تجربهی فردی برایتان ارزشمندتر است؟
جمعبندی
داوطلبی یک جهان متنوع و گسترده است؛ از فعالیتهای ساده و روزمره گرفته تا پروژههای تخصصی و بینالمللی. هر کس، با هر میزان زمان و با هر مهارتی، میتواند جایگاهی پیدا کند و برای جامعهی خود مفید باشد. مهم این است که با شناخت دقیق انواع داوطلبی، انتخابی آگاهانه داشته باشیم. این مقاله یک نقشهی کلی ارائه کرد؛ در ادامهی سیر محتوایی پاکارمگ، هر شاخه از این درخت را عمیقتر بررسی خواهیم کرد تا مسیر «آشنایی تا رشد حرفهای» را بهخوبی طی کنیم.
